تبلیغات
وطنیم ایران.آنا یوردوم آذربایجان - زنان در دوره ترکی تاریخ ایران
 
درباره وبلاگ




مدیر وبلاگ : میلاد عبدی
نویسندگان
صفحات جانبی
نظرسنجی
به نظر شما وضعیت موران در 4 سال آینده چگونه خواهد شد؟






آمار وبلاگ
  • کل بازدید :
  • بازدید امروز :
  • بازدید دیروز :
  • بازدید این ماه :
  • بازدید ماه قبل :
  • تعداد نویسندگان :
  • تعداد کل پست ها :
  • آخرین بازدید :
  • آخرین بروز رسانی :
وطنیم ایران.آنا یوردوم آذربایجان
صفحه نخست             تماس با مدیر           پست الکترونیک               RSS                  ATOM
سه شنبه 8 فروردین 1391 :: نویسنده : میلاد عبدی
در دورهای گوناگون تاریخ ایران، پیش و بعد از اسلام، زنان فارس و دیگر اقوام ایرانی زبان هیچگاه رسما در امور سیاسی و مملكتی دخالت نداشته اند. در تاریخ دولتها و جوامع ایرانی زبان و فارس بویژه پس از اسلام زنان صاحب نام ثبت نشده است، مگر در مواردی خاص و استثنائی كه شامل چند زن پادشاه یا حاكم و یا زنانی كه بر اساس لیاقت و شهامت خاص و دارا بودن هوش و استعداد فوق العاده و تصادفا در عرصه جامعه و سیاست قدم نهاده اند. با اینهمه وجود و ظهور اینگونه زنان در تاریخ قوم فارس بیش از آنكه یك قاعده باشد یك استثنا است. در حكومت های فوق الذكر به جز طبقه حاكمه، مردم كلا و زنان خصوصا از حقوق اجتماعی و آموختن محروم بودند. زنان این جوامع و دولتها به شدت از نظر اجتماعی در معرض فشار و تضییق قرار داشته و اسیر تعصبات قومی و مذهبی و تنگ نظری بودند. به عنوان مثال در زمان حكومت ملك فخرالدین از آل كرت در شرق ایران، زنان هفت سال از بیرون آمدن از منزل محروم بودند و به فرمان شاه، كفاشان حق دوختن كفش برای زنان را نداشتند.                                                          

بر عكس، حقوق بالاتر و مقام والاتر زنان ترك در تاریخ در سه سطح متفاوت خانواده، اجتماع و دولت بیش از آنكه یك استثنا بوده باشد یك قاعده است. در سیستم حقوقی جوامع و دول تركی پیش از اسلام زنان از موقعیت والا و حقوق سیاسی برخوردار بودند. چنانكه در كتابه های گٶك تورك گفته می شود: "خداوند تركان، برای آنكه ملت تورك از بین نرود، پدرم ایل دریش خاقان و مادرم ایل بیلگه خاتین را فرستاد". تركها و مونقولها برای زنان اهمیت و احترامی زیادی قائل و زن و مرد از حقوق مادی و معنوی مساوی برخودار بودند. در تاریخ در میان تركان و جوامع آنها، رسم پوشانیدن روی و موی و بدن نبود. پس از آنكه تركان اسلام آوردند در حقوق و موقعیت اجتماعی و سیاسی زنان هیچ تغییر و افول مهمی حادث نشد. به تصریح نظام الملك در حالیكه حكمداران پارسی، برای زنان هیچگونه نقش و حقوق سیاسی قائل نبوده اند، خانهای تركستان، در تمام امور دولتی با زنان و خاتینها مشاوره كرده و نظرات و آرا زنان را بر مردان ترجیح می داده اند. در دنیای اسلام نه تنها اولین سلاطین و رهبران زن چون آلتین جان همست توغرول بیگ سلجوقی، گٶوهر خواهر آلپ آرسلان سلجوقی، تركه ن خاتین همسر ملكشاه سلجوقی (١٠٧٢ م)، رضییه سولطان (در دهلی – ١٢٣٦ م)، شجر الدر  (در قاهره – ١٢٥٠ م) نائبه اینانج خاتین از ارمنشاهان، نائبه بی بی تورخان از دولت سالغوری و ... همگی ترك می باشند، بلكه زنان ترك به تنهائی بیش از ٩٠ درصد كل دولتزنان و فرامروایان زن در غرب آسیا و سراسر تاریخ اسلام را تشكیل می دهند.

چندین قرن پیش از حمله مونقولها، ایلات، خاندانها، ارتشهای ترك بر اراضی ایران كنونی مسلط شده و حكومتهای متعدد و مهمی تشكیل داده بودند. دوره استیلای عنصر ترك و حاكمیت تركان بر ایران، دوره تركی تاریخ ایران نامیده می شود. منابع فارسی و مسلمان با بی میلی و خشكی از این دوره ی تركی برجسته به لحاظ حقوق گسترده زنان در تاریخ ایران یاد كرده و از ذكر وقایع مربوط به آن خیلی سریع، كوتاه و خشك گذشته اند. در طول این دوره كه در حدود دو قرن و نیم پیش از هجوم مونقول آغاز میشود، در دوره تركی-موغولی ادامه می یابد و با تاسیس دولت فارسی پهلوی در قرن بیستم به انجام میرسد و در توافق با فرهنگ، آداب و رسوم و سنن ایلی ترك و مونقول، زنان در كارهای خانه، چرخه اقتصادی و در امور سیاسی و جنگ همپای مردان مشغول فعالیت بوده اند. زنان ترك و مونقول در این دوره اموال و ثروتهای خاص خویش را داشتند و به مقامات مهم دولتی نائل می شدند و در موقع لزوم زمام امور ایل و حتی خاندان و دولت را در دست می گرفتند. البته باید تاكید كرد ایرانیان غیرترك بویژه تاجیك-فارس زبانها و یا تاتها تلاش و كوشش زیادی انجام میدادند تا فرهنگ، سنن و آداب زن ستیز ایرانی-آریائی خود را همچنان دست نخورده و پابرجا نگهدارند و تا حدودی هم در این امر موفق میشدند.

در آغاز دوره دول تركی در تاریخ ایران یعنی همزمان با حاكمیت دولت تركی غزنوی - هرچند این دولت به شدت متاثر از فرهنگ ایرانی و فارسی بود - زنان ترك و مونقول اغلب بطور غیرمستقیم و در خلال اقدامات سیاسی، مانند مساله جانشینی سلاطین، سیاست نزدیكی با دولتهای همجوار، عقد معاهدات صلح و نظیر آن ایفای نقش میكرده اند. در این دوره ازدواجهای سلاطین با دختران حاكم نیز (مانند ازدواج دختر اتابك سعد ابن زنگی ملكه خاتون با سلطان جلال الدین خارزمشاه٫ ازدواج آبیش خاتون با منگو تیمور پسر هلاكوخان) رواج داشت كه بیشتر جنبه سیاسی و مادی داشته و بمنظور نزدیكی به سلطان و یا تشدید رابطه دوستی با او بوده است. نام بسیاری از زنان این دوره كه در توطئه ها شركت و یا به لحاظ با سوادی، پارسائی، خانه داری و خدمت به دستگاه غزنویان معروفیت كسب می كرده اند در تواریخ ثبت شده است. پس از آن در دوره دولت تركی سلجوقی، بتدریج زمینه گسترش فرهنگ تركی و نفوذپذیری سنن ایلی كه عاری از تظاهر و تعصب مذهبی بودند مهیاتر شد و در بسیاری از موارد زنان ترك قدرت و مقامی را كه در سرزمینهای موطن خود داشتند باز یافتند. در تواریخ مربوط به این دوره، زنان ترك به سلطنت و حكومت رسیده و یا زنانی كه مستقیم یا غیرمستقیم در كار سلطنت شوهران یا فرزندان خود شریك بودند بسیار فراوان است.

از افول دوره تركی- آزربایجانی ایلخانی تا تشكیل دولت تركی تیموری، دورانی كه در میان تاریخنگاران فارس به خطا به دوره فترت شهرت دارد، حكومت های بیشمار تركی- موغولی مستقل و گاه نیمه مستقل تحت تابعیت بازماندگان موغول همچون دولت آل جلایر در آزربایجان و عراق و سالغوریان یا آل مظفر در فارسستان (فارس، كرمان) و كردستان، اینجو در فارسستان (شیراز)، قراختائیان در فارسستان (كرمان) و... پدیدار گشتند. این دوره یكی از صفحات زرین تاریخ ترك، تاریخ زنان و تاریخ اسلام است. زنان ترك در دوره این دولتهای تركی –موغولی آزادی عمل بسیار داشتند، همچون مردان در زمینه جنگ آوری، سواركاری، شعر و هنرهای زمانه آموزش می دیدند و بسیاری پس از پذیرش اسلام همچنان مقام و موقعیت خود را حفظ كرده و گاه به قدرت سیاسی نیز نائل می شدند. به عنوان مثال دوران دولت تركی قراختائیان، دوران برجسته نفوذ و اقتدار سیاسی زنان ترك و مونغول در ایران است. در میان قاراخیتایها مانند دیگر دولتهای تركی و طبق فرهنگ سنتی ترك، به حاكمان و امرای زن متعدد كه اسامیشان همه عنوان خاتین ویا تركه ن دارد برخورد میشود. از این میان "قوتلوق خان خاتین" (٢٥ سال حكومت كرده است)، "حُسن شاه پاشا خاتین" (١٠ ماه حكومت كرده است)، "مخدوم شاه قوتلوق خاتین" (٩ سال حكومت كرده است) كوردوجین (همسر بانفوذ سویورقاتمیش)، آبیش خاتین (بانوی مقتدر قراخیتای)، شاه عالم (دختر كوردوجین، همسر ایلخان مغول) كه از نامداران تاریخ سیاسی ترك های ایران میباشند قابل ذكراند. دوره سالغوریها نیز مانند اكثر دیگر دولت های تركی به داشتن حكمرانان زن مشهور است. در میان سالورها زنانی مانند "بورلا خاتین" و "سالور بارچین" كه به امارت رسیده اند دیده میشود، پدیده ای كه در میان اقوام ایرانی زبان فوق العاده نادر است.





نوع مطلب : آذربایجان، مناظر دیدنی وزیبای بخش موران، 
برچسب ها : اذربایجان، ترک، زبان، ایران،